آشنایی مختصر با اصطلاحات حدیثی

حدیث:

در لغت به معناى: خبر، كلام و چیز جدید است (۳) و جمع آن «احادیث » آمده (۴) و در اصطلاح، كلامى است كه از قول یا فعل یا تقریر معصوم حكایت كند (۵) و بر آن، خبر، سند، روایت، و اثر نیز اطلاق شده است.

بعضى حدیث را به كلام معصوم اختصاص داده و خبر را به آنچه از غیر معصوم رسیده است اطلاق كرده اند، و به همین جهت، به مورخانى كه واقعه را با سند نقل مى كردند در مقابل محدثین، اخبارى گویند. (۶)

ظاهرا وجه تسمیه خبر به حدیث از آن جهت است كه در مقابل قرآن كه هر دو بیان احكام الهى است قرار گرفته، زیرا بیشتر اهل سنت، قائل به قدم قرآن مى باشند و از این رو، احكامى را كه از شخص پیغمبر صادر شده است (حدیث) در مقابل (كلام قدیم قرآن) نامیده اند. (۷)

در مجمع البحرین حدیث را مرادف كلام دانسته و وجه تسمیه خبر را به این اسم، تجدد و حدوث آن گرفته است، البته وجه تسمیه مزبور، اختصاص به حدیث معصوم ندارد و هر سخنى متجدد و حادث است.

ممكن است از این لحاظ گفته پیغمبر و امام را حدیث نامند كه در تشریع قوانین الهى تازگى و نوى دارد، چنان كه قرآن نیز از این نظر تاره و حدیث است.آنجا كه مى فرماید: فلیاتوا بحدیث مثله (سوره طور، آیه ۳۴) فباى حدیث بعده یؤمنون . (سوره مرسلات، آیه ۵۰) . (۸)

یا اصولا حدیث به همان معناى لغوى كه كلام است، در حدیث پیغمبر و امام استعمال شده، منتهاى ابتدا با اضافه به پیغمبر و امام (مثلا حدیث پیغمبر یا حدیث معصوم) گفته مى شده و سپس به قرینه حال یا مقال، با حذف مضاف الیه استعمال شده و كم كم در عرف محدثین به سر حد حقیقت رسیده و بدون قرینه، منصرف به همان معنا (حدیث) المعصوم ده است) . (۹)



ادامه مطلب