آیا روایت «من آذى علیا فقد آذانی» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل شده است؟

پاسخ:

این روایت با سند‌هاى متعدد و صحیح در منابع اهل سنت نقل شده است.

اسناد روایت:

پیش از آوردن تك تك سند‌هاى این روایت، بهتر است كلام البانى وهابى را در باره این روایت براى شما نقل كنیم كه تقریبا تمام سند‌هاى این روایت را آورده است. وى در كتاب السلسلة الصحیحة مى‌نویسد:

2295 - " من آذى علیا فقد آذانی ".

روی عن جمع من الصحابة:

الأول: عن عمرو بن شاس. رواه البخاری فی " التاریخ " (3 / 2 / 307) والفسوی فی " المعرفة " (1 / 329 - 330) و أحمد (3 / 483) و ابن حبان (2202) و الحاكم (3 / 122) و صححه، و وافقه الذهبی (!) و ابن عساكر (12 / 109/ 2) عن محمد بن إسحاق حدثنی أبان بن صالح حدثنی الفضل بن معقل عن عبد الله بننیار الأسلمی عنه.

ثم روى ابن عساكر من طریق موسى بن عمیر عن عقیل بن نجدة بن هبیرة عن عمرو بن شاس به. قلت: فی الطریق الأولى الفضل بن معقل - و هو ابن سنان الأشجعی - ذكره ابن أبی حاتم (3 / 2 / 67) من روایة أبان هذا فقط، و لم یذكر فیه جرحا و لا تعدیلا. و فی الطریق الأخرى عقیل بن نجدة، لم أجد من ذكره. و موسى بن عمیر، إن كان القرشی الأعمى فهو متروك، و إن كان التمیمی العنبری فهو ثقة.

الثانی: عن سعد بن أبی وقاص رواه الهیثم بن كلیب فی " المسند " (15 / 2) و أبو یعلى (رقم 770) و البزار (2562) و القطیعی فی زیادته على " فضائل الصحابة " (1078)، و ابن عساكر عن قنان النهمی حدثنا مصعب بن سعد عن أبیه مرفوعا به. قلت: و هذا إسناد حسن، قنان هو ابن عبد الله النهمی، وثقه ابن معین و ابن حبان، و قال النسائی: " لیس بالقوی".

الثالث: جابر بن عبد الله: رواه ابن عساكر، و كذا السهمی فی " تاریخ جرجان " (325) عن إسماعیل بن بهرام الكوفی حدثنی محمد بن جعفر عن أبیه عن جده عن جابر مرفوعا بمعناه.

قلت: إسماعیل هذا صدوق، توفی سنة (241) من شیوخ ابن ماجة. لكن محمدا هذا - و هو ابن جعفر الصادق - تكلم فیه.

و بالجملة، فالحدیث صحیح بمجموع هذه الطرق.

هر كس على را اذیت كند، مرا اذیت كرده است: این روایت،‌ از گروهى از صحابه نقل شده است. اول: از عمرو بن شاس كه بخارى در تاریخ، فسوى در المعرفة، احمد، ابن حبان و حاكم آن را نقل و سپس تصحیح كرده است. ذهبى نیز با نظر حاكم موافقت نموده. و ابن عساكر از...

دوم: از سعد بن أبى وقاص نقل شده است كه آن را هیثم بن كلیب در مسند خود،‌ ابویعلى، بزار وقطیعى در، ابن عساكر و...  نقل كرده‌اند كه مى‌گویم: سند این روایت «حسن» است. چون در سند آن قنان بن عبد الله است كه یحیى بن معین و ابن حبان او را توثیق كرده‌اند؛ ولى نسائى گفته كه او قوى نیست.

سوم: از جابر بن عبد الله. این روایت را ابن عساكر و سهمى در تاریخ جرجان از اسماعیل بن بهرام نقل كرده‌اند.

من مى‌گویم: اسماعیل راستگو و از اساتید ابن ماجه است؛‌ ولى به محمد بن جعفر ایراد گرفته شده است.

در نتیجه: این روایت با جمع كردن این طرق، صحیح است.

ألبانی، محمد ناصر (متوفاى1420هـ)، السلسلة الصحیحة، ج5، ص373ـ374، ناشر: مكتبة المعارف للنشر والتوزیع ـ الریاض

سند اول: عمرو بن شاس الأسلمی

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إسْمَاعِیلَ، قَالَ: حَدَّثَنَا مِسْعَرُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْقِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نِیَارٍ الْأَسْلَمِیِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شَاسٍ، قَالَ: قَالَ لِی رَسُولُ اللَّهِ (ص): " قَدْ آذَیْتَنِی "، قَالَ: قُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا أُحِبُّ أَنْ أُوذِیَكَ، قَالَ:

مَنْ آذَى عَلِیًّا فَقَدْ آذَانِی.

عمرو بن شاس مى‌گوید: رسول خدا صلى الله علیه وآله به من فرمود: به درستى كه تو مرا اذیت كرده‌ای! گفتم: اى پیامبر خدا ! من دوست ندارم شما را اذیت كنم. آن حضرت فرمود:

هر كس على را اذیت كند، به راستى كه مرا اذیت كرده است.

إبن أبی شیبة الكوفی، ابوبكر عبد الله بن محمد (متوفاى235 هـ)، الكتاب المصنف فی الأحادیث والآثار، ج 6   ص 371، ح32108، تحقیق: كمال یوسف الحوت، ناشر: مكتبة الرشد - الریاض، الطبعة: الأولى، 1409هـ.

البخاری الجعفی،  ابوعبدالله محمد بن إسماعیل (متوفاى256هـ)، التاریخ الكبیر، ج 6   ص 306، ح2482، تحقیق: السید هاشم الندوی، ناشر: دار الفكر.

الرویانی، أبو بكر محمد بن هارون (متوفاى307هـ)، مسند الرویانی، ج 2   ص 451، تحقیق: أیمن علی أبو یمانی، ناشر: مؤسسة قرطبة - القاهرة، الطبعة: الأولى، 1416هـ.

الطبری، أبو جعفر محمد بن جریر بن یزید بن كثیر بن غالب (متوفاى310)، المنتخب من ذیل المذیل، ج 1   ص 78، طبق برنامه الجامع الكبیر.

أبو الحسین عبد الباقی بن قانع (متوفاى351هـ)، معجم الصحابة، ج 2   ص 201، تحقیق: صلاح بن سالم المصراتی، ناشر: مكتبة الغرباء الأثریة - المدینة المنورة ، الطبعة: الأولى، 1418هـ.

التمیمی البستی، محمد بن حبان بن أحمد ابوحاتم (متوفاى354 هـ)، صحیح ابن حبان بترتیب ابن بلبان، ج 15   ص 365، ح6923، تحقیق: شعیب الأرنؤوط، ناشر:مؤسسة الرسالة - بیروت، الطبعة: الثانیة، 1414هـ ـ 1993م.

ابن عبد البر النمری القرطبی المالكی، ابوعمر یوسف بن عبد الله بن عبد البر (متوفاى 463هـ)، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، ج 3   ص 1183،تحقیق: علی محمد البجاوی، ناشر: دار الجیل - بیروت، الطبعة: الأولى، 1412هـ.

همین روایت را تعداد دیگرى از علماى اهل سنت به صورت مفصل‌تر نقل كرده‌اند:

نا یَعْقُوبُ، نا أَبِی، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ مَعْقِلِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نِیَارٍ الأَسْلَمِیِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شَاسٍ الأَسْلَمِیِّ، قَالَ: وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ الْحُدَیْبِیَةِ، قَالَ: خَرَجْتُ مَعَ عَلِیٍّ إِلَى الْیَمَنِ، فَجَفَانِی فِی سَفَرِی ذَلِكَ، حَتَّى وَجَدْتُ عَلَیْهِ فِی نَفْسِی، فَلَمَّا قَدِمْتُ أَظْهَرْتُ شِكَایَةً فِی الْمَسْجِدِ، حَتَّى بَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ (ص) فَدَخَلْتُ الْمَسْجِدَ ذَاتَ غَدَاةٍ وَرَسُولُ اللَّهِ (ص) فِی نَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ، فَلَمَّا رَآنِی أَحَدَّنِی عَیْنَیْهِ، یَقُولُ: حَدَّدَ إِلَیَّ النَّظَرَ، حَتَّى إِذَا جَلَسْتُ، قَالَ: " یَا عَمْرُو، أَمَا وَاللَّهِ لَقَدْ آذَیْتَنِی "، قُلْتُ: أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أُؤْذِیَكَ یَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ: «بَلَى، مَنْ آذَى عَلِیًّا فَقَدْ آذَانِی».

عبد الله بن نیار اسلمى از عمرو بن شاس اسلمى كه از اصحاب حدیبیّه است، نقل كرده است كه گفت: كه در سفرى كه همراه على علیه السّلام به یمن رفته بودم، احساس كردم كه مرا مورد جفا قرار داده است. نسبت به ایشان در دل خود كدورتى یافتم. هنگامى كه به مدینه بازگشتم، از چگونگى برخورد على علیه السّلام با خودم، به اهل مسجد شكایت مى‏كردم تا این كه این شكایت به گوش رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله رسید.

یك روز صبح كه به مسجد وارد شدم. اصحاب گرداگرد رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله را فرا گرفته بودند، در این هنگام چشم پیامبر صلّى اللّه علیه و آله به من افتاد، فرمود: اى عمرو! به من نگاه كن! همچنان به آن حضرت چشم دوخته بودم تا در محل خود قرار گرفتم. آنگاه فرمود: اى عمرو! به خدا سوگند! مرا آزرده‏اى. گفتم: پناه مى‏برم به خداى تعالى از اینكه مرتكب كارى بشوم كه موجبات آزار شما را فراهم آورد.

فرمود: آرى، كسى كه على علیه السّلام را آزرده خاطر و ناراحت سازد، مرا آزرده است.

الشیبانی،  ابوعبد الله أحمد بن حنبل (متوفاى241هـ)، فضائل الصحابة، ج 2   ص 579، ح981، تحقیق د. وصی الله محمد عباس، ناشر: مؤسسة الرسالة - بیروت، الطبعة: الأولى، 1403هـ – 1983م.

همو: مسند أحمد بن حنبل  ج 3   ص 483، ح16002، ناشر: مؤسسة قرطبة – مصر.

الفسوی، أبو یوسف یعقوب بن سفیان (متوفاى277هـ)، المعرفة والتاریخ، ج 1   ص 153، تحقیق: خلیل المنصور، ناشر: دار الكتب العلمیة - بیروت - 1419هـ- 1999م.

الأصبهانی، ابو نعیم أحمد بن عبد الله (متوفاى430هـ)، معرفة الصحابة، ج 4   ص 1996، ح5013، طبق برنامه الجامع الكبیر.

البیهقی، أبی بكر أحمد بن الحسین بن علی (متوفاى458هـ)، دلائل النبوة، ج 5   ص 394، طبق برنامه الجامع الكبیر.

ابن أثیر الجزری، عز الدین بن الأثیر أبی الحسن علی بن محمد (متوفاى630هـ)، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، ج 4   ص 255، تحقیق عادل أحمد الرفاعی، ناشر: دار إحیاء التراث العربی - بیروت / لبنان، الطبعة: الأولى، 1417 هـ - 1996 م.

ابن كثیر الدمشقی،  ابوالفداء إسماعیل بن عمر القرشی (متوفاى774هـ)، البدایة والنهایة، ج 5   ص 105، ناشر: مكتبة المعارف – بیروت.

حاكم نیشابورى همین روایت را نقل و سپس در باره آن مى‌گوید:

هَذَا حَدِیثٌ صَحِیحُ الإِسْنَادِ وَلَمْ یُخَرِّجَاهُ

الحاكم النیسابوری،  ابو عبدالله محمد بن عبدالله (متوفاى 405 هـ)، المستدرك علی الصحیحین، ج 3   ص 131، ح4619، تحقیق: مصطفی عبد القادر عطا، ناشر: دار الكتب العلمیة - بیروت الطبعة: الأولى، 1411هـ - 1990م.

شمس الدین ذهبى نیز در تلخیص المستدرك بعد از نقل این روایت مى‌گوید:

صحیح.

المستدرك علی الصحیحین و بذیله التلخیص للحافظ الذهبی، ج3، ص122، طبعة مزیدة بفهرس الأحادیث الشریفة، دارالمعرفة، بیروت،1342هـ.

و هیثمى نیز  در باره این روایت مى‌گوید:

رواه أحمد والطبرانی باختصار والبزار أخصر منه ورجال أحمد ثقات.

الهیثمی، ابوالحسن نور الدین علی بن أبی بكر (متوفاى 807 هـ)، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، ج 9   ص 129، ناشر: دار الریان للتراث/‏ دار الكتاب العربی - القاهرة، بیروت – 1407هـ.

با این تصریحاتى كه از بزرگان اهل سنت در تأیید صحت این روایت نقل شد، نیازى به بررسى تك تك روات آن نیست.



سند دوم: سعد بن أبی وقاص

این روایت به صورت دیگر از سعد بن أبى وقاص نیز با سند‌هاى متعدد نقل شده است:

حدثنا إبراهیم بن عبد الله قثنا سلیمان بن أحمد قال نا مروان بن معاویة نا قنان بن عبد الله سمعت مصعب بن سعد یحدث عن أبیه قال قال رسول الله صلى الله علیه وسلم من آذى علیا فقد آذانی.

مصعب بن سعد از پدرش نقل كرده است كه رسول خدا صلى الله علیه وآله فرمود:

هر كس على را اذیت كند، به راستى كه مرا اذیت كرده است.

الشیبانی،  ابوعبد الله أحمد بن حنبل (متوفاى241هـ)، فضائل الصحابة، ج 2   ص 633، ح1078، تحقیق د. وصی الله محمد عباس، ناشر: مؤسسة الرسالة - بیروت، الطبعة: الأولى، 1403هـ – 1983م.

البزار، ابوبكر أحمد بن عمرو بن عبد الخالق (متوفاى292 هـ)، البحر الزخار (مسند البزار)، ج 3   ص 366، ح1166، تحقیق: د. محفوظ الرحمن زین الله، ناشر: مؤسسة علوم القرآن، مكتبة العلوم والحكم - بیروت، المدینة الطبعة: الأولى، 1409 هـ.

الشاشی، ابوسعید الهیثم بن كلیب (متوفاى 335هـ)، مسند الشاشی، ج 1   ص 134، تحقیق: د. محفوظ الرحمن زین الله، ناشر:مكتبة العلوم والحكم - المدینة المنورة، الطبعة: الأولى، 1410هـ.

حارث بن أبى أسامة همین روایت را به صورت دیگر نقل كرده است:

983ـ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِیَادٍ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِیَةَ الْفَزَارِیُّ عَنْ قَنَانِ بْنِ عَبْدِ اللهِ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَیْشٍ عَنْ سَعْدٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله علیه وسلم مَا لِی وَلَكُمْ مَنْ آذَى عَلِیًّا فَقَدْ آذَانِی.

از سعد نقل شده است كه رسول خدا صلى الله علیه وآله فرمود: مرا با شما چه كار ! هر كس على را اذیت كند، به راستى كه مرا اذیت كرده است.

الحارث بن أبی أسامة (متوفاى282هـ) / الهیثمی، ابوالحسن نور الدین علی بن أبی بكر (متوفاى 807 هـ)، بغیة الباحث عن زوائد مسند الحارث، ج 2  ص 904، تحقیق: د. حسین أحمد صالح الباكری، ناشر: مركز خدمة السنة والسیرة النبویة - المدینة المنورة، الطبعة: الأولى، 1413هـ – 1992م

بیهقى را آن با تعبیر « ما لكم ولعلى، من آذى علیاً فقد آذانی» نقل كرده است:

البیهقی، إبراهیم بن محمد (متوفاى بعد 320هـ)، المحاسن والمساوئ، ج 1   ص 37، تحقیق: عدنان علی، ناشر: دار الكتب العلمیة  - بیروت/ لبنان، الطبعة: الأولى، 1420هـ - 1999م

ابو یعلى موصلى در مسند خود و ضیاء الدین مقدسى در الأحادیث المختارة نقل كرده‌اند:

(758)- [770] حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خِدَاشٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِیَةَ، حَدَّثَنَا قَنَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ النَّهْمِیُّ، حَدَّثَنَا مُصْعَبُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِی وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِیهِ، قَالَ: كُنْتُ جَالِسًا فِی الْمَسْجِدِ أَنَا، وَرَجُلانِ، مَعِی، فَنِلْنَا مِنْ عَلَیٍّ، فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) غَضْبَانَ، یُعْرَفُ فِی وَجْهِهِ الْغَضَبُ، فَتَعَوَّذْتُ بِاللَّهِ مِنْ غَضَبِهِ، فَقَالَ: " مَا لَكُمْ وَمَا لِی؟ مَنْ آذَى عَلِیًّا فَقَدْ آذَانِی "، الْحَدِیثَ.

از مصعب بن سعد بن أبى وقاص از پدرش نقل شده است كه در مسجد نشسته بودم، دو نفر دیگر نیز همراه من بودند؛ پس از على علیه السلام بدگویى كردیم؛ رسول خدا صلى الله علیه وآله آمد؛ در حالى كه خشمگین بود و غضب از چهره‌اش هویدا بود. از خشم آن حضرت به خداوند پناه بردم. آن حضرت فرمود: مرا با شما چكار ؟! هر كس على را اذیت كند، به درستى كه مرا اذیت كرده است.

أبو یعلی الموصلی التمیمی، أحمد بن علی بن المثنی (متوفاى307 هـ)، مسند أبی یعلی، ج 2   ص 109، ح770،  تحقیق: حسین سلیم أسد، ناشر: دار المأمون للتراث - دمشق، الطبعة: الأولى، 1404 هـ – 1984م.

المقدسی الحنبلی، ابوعبد الله محمد بن عبد الواحد بن أحمد (متوفاى643هـ)، الأحادیث المختارة، ج 3   ص 267، تحقیق عبد الملك بن عبد الله بن دهیش، ناشر: مكتبة النهضة الحدیثة - مكة المكرمة، الطبعة: الأولى، 1410هـ.

هیثمى بعد از نقل این روایت مى‌گوید:

رواه أبو یعلى والبزار باختصار ورجال أبی یعلى رجال الصحیح غیر محمود بن خداش وقنان وهما ثقتان.

این روایت را ابویعلى و بزار به صورت مختصر نقل كرده است، تمام راویان ابویعلى، راویان صحیح بخارى هستند؛ غیر از محمد بن خداش و قنان كه این دو نیز ثقه هستند.

الهیثمی، ابوالحسن نور الدین علی بن أبی بكر (متوفاى 807 هـ)، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، ج 9   ص 129، ناشر: دار الریان للتراث/‏ دار الكتاب العربی - القاهرة، بیروت – 1407هـ.

سند این روایت اشكالى ندارد؛ غیر از این كه نسائى در باره «قنان بن عبد الله» گفته كه او قوى نیست؛ اما از آن طرف تعداد زیادى از علماى اهل سنت او را توثیق كرده‌اند؛ اگر از سخت‌گیرى و تشدد نسائى در توثیق روات بگذریم و سخن او را بپذیریم، بازهم اشكالى به روایت وارد نمى‌شود؛ چون حد اكثر این راوى «مختلف فیه» و سند روایت «حسن» مى‌شود.

سند سوم: جابر بن عبد الله انصاری

(537). حَدَّثَنَا الْقَاضِی أَبُو نعیم عَبْد الْمَلِك بْن أَحْمَدَ النعیمی، فِی داره بِإسْتَرَابَاذَ، حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْقَاضِی، بِجُرْجَانَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِیلُ بْنُ بَهْرَامَ الْكُوفِیُّ، حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) لِعَلِیٍّ: " مِنْ آَذَاكَ فَقَدْ آَذَانِی، وَمَنْ آَذَانِی فَقَدْ آَذَى اللَّهَ "

از جابر نقل شده است كه رسول خدا صلى الله علیه وآله خطاب به على علیه السلام فرمود:

هر كس تو را اذیت كند، به راستى كه مرا اذیت كرده است، هر كس مرا اذیت كند، خداوند را اذیت كرده است.

الجرجانی، حمزة بن یوسف أبو القاسم (متوفاى345هـ)، تاریخ جرجان، ج 1   ص 367، تحقیق: د. محمد عبد المعید خان، ناشر: عالم الكتب - بیروت ، الطبعة: الثالثة، 1401هـ ـ 1981م.

ابن عساكر الدمشقی الشافعی، أبی القاسم علی بن الحسن إبن هبة الله بن عبد الله (متوفاى571هـ)، تاریخ مدینة دمشق وذكر فضلها وتسمیة من حلها من الأماثل، ج 42   ص 204، تحقیق: محب الدین أبی سعید عمر بن غرامة العمری، ناشر: دار الفكر - بیروت - 1995.

همان‌طور كه البانى گفته بود، تنها اشكال در سند این روایت، محمد بن جعفر بن محمد، فرزند امام صادق علیه السلام است كه برخى به او اشكال گرفته‌اند.

محمد بن اسماعیل بخارى در تاریخ كبیر مى‌گوید:

محمد بن جعفر بن محمد بن علی بن حسین بن علی الهاشمی المدنی قال لی إبراهیم بن المنذر كان إسحاق أخوه أوثق منه وأقدم سنا

البخاری الجعفی،  ابوعبدالله محمد بن إسماعیل (متوفاى256هـ)، التاریخ الكبیر، ج1 ص57، رقم: 117، تحقیق: السید هاشم الندوی، ناشر: دار الفكر.

از این جمله بخارى استفاده مى‌شود كه خود نیز موثق بوده است؛ اما برادر او موثق‌تر است، همین اندازه براى مقبولیت روایت او كفایت مى‌كند.

از این گذشته، برخى از علماى سنى او را توثیق نیز كرده‌اند ؛ از جمله ابوالقاسم جرجانى در باره او گفته:

وكان من الثقات.

الجرجانی، حمزة بن یوسف أبو القاسم (متوفاى345هـ)، تاریخ جرجان، ج 1   ص 360، تحقیق: د. محمد عبد المعید خان، ناشر: عالم الكتب - بیروت ، الطبعة: الثالثة، 1401هـ ـ 1981م.

و خطیب بغدادى در شرح حال او مى‌نویسد:

كان محمد بن جعفر شجاعا عاقلا فاضلا وكان یصوم یوما ویفطر یوما.

البغدادی، ابوبكر أحمد بن علی بن ثابت الخطیب (متوفاى463هـ)، تاریخ بغداد، ج2 ص113، رقم: 508، ناشر: دار الكتب العلمیة – بیروت.

با این توضیحات، در وثاقت این شخص نباید تردید كرد و لا اقل روایت او «حسن» خواهد بود.

سند چهارم: عمر بن الخطاب

همین روایت با سند دیگر از عمر بن خطاب نیز نقل شده است. رافعى قزوینى در كتاب التدوین مى‌نویسد:

(1295)-. حَدَّثَ الشَّیْخُ أَبُو مَنْصُورٍ نَاصِرُ بْنُ أَحْمَد بْنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى بْنِ حَرْبُوَیْهِ، ثنا أَبُو الْقَاسِمِ عَلِیُّ بْنُ عُمَرَ الصَّیْدَنَانِیُّ، ثنا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَضْرَمِیُّ، ثنا إبراهیم بْنُ عِیسَى، ثنا یَحْیَى بْنُ مُعَسَّلِیٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى، عَنْ أَبِی الزُّبَیْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: كُنْتُ أَجْفُو عَلِیًّا رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ، فَلَقِیَنِی النَّبِیُّ (ص) فَقَالَ: آذَیْتَنِی یَا عُمَرُ. فَقُلْتُ: بَإِیشْ یَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ: تَجْفُو عَلِیًّا، مَنْ آذَى عَلِیًّا فَقَدْ آذَانِی، قُلْتُ: وَاللَّهِ لا أَجْفُو عَلِیًّا أَبَدًا.

جابر از عمر بن خطاب نقل كرده است كه گفت: من به على علیه السلام ستم مى‌كردم؛ پس رسول خدا صلى الله علیه وآله مرا دید و گفت: اى عمر ! مرا اذیت كردى ! گفتم: با چه چیزى اى رسول خدا ! فرمود: تو به على ستم كردى، هر كس على را اذیت كند،  به درستى كه مرا اذیت كرده است. گفتم: به خدا سوگند هیچگاه بر على ستم  نخواهم كرد.

الرافعی القزوینی، عبد الكریم بن محمد (متوفاى 623 هـ)، التدوین فی أخبار قزوین، ج 3   ص 390، تحقیق: عزیز الله العطاری، ناشر:دار الكتب العلمیة - بیروت - 1987م.

هرچند اشكالاتى در سند این روایت وجود دارد؛ ولى مى‌توان به عنوان مؤید از آن استفاده كرد.

سند پنجم: محمد حنفیة

محمد بن حنفیه، نیز همین روایت را به صورت مرسل از رسول خدا صلى الله علیه وآله نقل كرده است. بلاذرى در انساب الأشراف مى‌نویسد:

المدائنی عن یونس بن أرقم، عن یزید بن أبی زیاد، عن سالم بن أبی الجعد: عن ابن الحنفیة قال: قال رسول الله صلى الله علیه وسلم: " من آذى علیاً فقد أذانی ".

از محمد حنفیه نقل شده است كه رسول خدا (ص) فرمود: هر كس على را اذیت كند،‌ به راستى كه مرا اذیت كرده است.

البلاذری، أحمد بن یحیی بن جابر (متوفاى279هـ)، أنساب الأشراف، ج 1   ص 287، طبق برنامه الجامع الكبیر.

علاوه بر ارسال روایت، یزید بن أبى زیاد نیز در سند این روایت وجود دارد كه توسط علماى اهل سنت تضعیف شده است.

نتیجه:

این روایت با سند‌هاى متعدد نقل شده و در مجموع نمى‌توان در صحت این روایت تردید كرد.

طبق این روایت، هر كس امیرمؤمنان علیه السلام را اذیت كند، رسول خدا صلى الله علیه وآله را اذیت كرده است و هر كس رسول خدا را اذیت كند، قطعا شامل این آیه مباركه مى‌شود كه خداوند مى‌فرماید:

إِنَّ الَّذینَ یُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهینا. الأحزاب/57.

آنها كه خدا و پیامبرش را آزار مى‏دهند، خداوند آنان را از رحمت خود در دنیا و آخرت دور ساخته، و براى آنها عذاب خواركننده‏اى آماده كرده است.

و باز در آیه دیگر مى‌فرماید:

وَ الَّذینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ أَلیم‏. التوبه/61.

و آنها كه رسول خدا را آزار مى‏دهند، عذاب دردناكى دارند!

بنابراین تكلیف كسانى كه حق امیرمؤمنان علیه السلام را غصب كردند، به خانه آن حضرت هجوم آوردند و... همچنین تكلیف كسانى كه در جنگ‌هاى جمل، صفین و نهروان با آن حضرت جنگیده‌اند، مشخص مى‌شود.

 

موفق باشید

گروه پاسخ به شبهات

مؤسسه تحقیقاتى حضرت ولى عصر (عج)

 

جای چند سوال باقی است؟

حكم كسانی كه با حضرت علی علیه السلام جنگیدند، چیست؟

حكم توهین كننده گان به حضرت علی علیه السلام چیست؟

كسانی كه خانه علی علیه السلام را خواستند آتش بزنند چه حكمی دارند؟

كسی كه سب و لعن حضرت علی علیه السلام را سنت دانست و آن را دستور داد نزد خدا و رسولش چه حكمی دارند؟

آیا كسانی كه پیامبر(ص) را، دانسته اذیت كرده اند اهل بهشت اند و آیا می شود آنان را عادل دانست؟